Τέσσερα σχόλια για τις εκλογές στην Τουρκία και μία φωτογραφία

• Για όσους παρακολούθησαν τις εκλογές χτες, ο μεγάλος νικητής είναι μονάχα ένας και δεν είναι ο Ερντογάν. Είναι ο Μπαχτσελί (αυτός που είχε δηλώσει πρόσφατα ότι θα ξαναπετάξει αν χρειαστεί τους Έλληνες στη θάλασσα) και το ακροδεξιό κόμμα του MHP. Το MHP δεν έκανε σχεδόν καμία προεκλογική συγκέντρωση, ήταν σε εκλογικό συνασπισμό με το κόμμα AK του Ερντογάν και στήριξε τον ίδιο στην προεδρεία, τα μισά στελέχη του είχαν αυτομολήσει στην Ακσενέρ. Και όμως πήρε το 11,1 % των ψήφων, με όσους αναλυτές διάβασα να απορούν πώς συνέβη αυτό. Η ουσία είναι πως ο Μπαχτσελί έσωσε τον Ερντογάν τόσο στην προεδρεία (χωρίς τις ψήφους των εθνικιστών του ο Ρετζέπ δεν θα είχε φτάσει το 52%) όσο και στο κοινοβούλιο όπου το κόμμα AK του Προέδρου δεν έφτασε καν κοντά στην πλειοψηφία. Για την ώρα θεωρώ ότι ο Μπαχτσελί είναι αυτός που κάνει το παιχνίδι όσον αφορά στον σχηματισμό κυβέρνησης και όχι ο Ερντογάν που θα αναγκαστεί σίγουρα να του κάνει μεγάλες παραχωρήσεις. Όπως παρατήρησε ένας δημοσιογράφος στο κρατικά ελεγχόμενο TRT, «Ο Μπαχτσελί είναι το κράτος, ο Ερντογάν είναι ο λαός».

• Σίγουρα η εκλογική διαδικασία δεν κύλησε ομαλά, ειδικά στην ανατολική Τουρκία (μην ξεχνάτε ότι οι εκλογές διενεργήθηκαν υπό κατάσταση πολιορκίας). Υπήρξαν πολλές αναφορές για ψηφοδέλτια της αντιπολίτευσης που καταστράφηκαν και κάλπες που γέμισαν με ψηφοδέλτια του Ερντογάν. ΩΣΤΟΣΟ, αυτό δεν σημαίνει ότι ο Ερντογάν δεν έχει μία πιστή, ισχυρή βάση του 40-45%. Όση νοθεία και να έπεσε για να τον πάει πάνω από το όριο του 50%, ένα σημαντικό ποσοστό του κόσμου κυρίως στην Κωνσταντινούπολη και σε αχανείς εκτάσεις της Μικράς Ασίας δεν του έχει πει «αρκετά» (μην κάνετε το λάθος να κρίνετε την τουρκική πολιτική με όρους ευρωπαϊκής. Μπείτε στο μυαλό ενός κατοίκου του Ικονίου ή του Ερζερουμ και θα καταλάβετε γιατί ψηφίζει Ερντογάν)

• Η αντιπολίτευση ήταν άχρηστη, έγινε λίγο χρήσιμη και απέδειξε και πάλι την ανικανότητα της. Είχε ένα ισχυρό κεφάλαιο, τον Μουχαρεμ Ιντζε, κεμαλιστής, (ηταν πρώην καθηγητής φυσικής σε σχολείο) που επικοινωνιακά κόντραρε πολύ δυνατά τον Ερντογάν. Η ελπίδα του ηταν να πάρει ένα 35 % (έφτασε κοντά) και η Ακσενέρ (με την οποία είχαν φετίχ οι Έλληνες πολιτικοί «αναλυτές» για να διαψευστούν οικτρά) να τραβήξει δεξιές ψήφους από τον Ερντογάν. Το δεύτερο δεν συνέβη. Όσον αφορά στο πρώτο, το κόμμα του Ιντζέ, το CHP, έχει κάτι αιώνες να κερδίσει εκλογές συν του ότι η τηλεοπτική του κάλυψη απο τα ελεγχόμενα από τον Ρετζέπ Media ήταν μηδαμινή. Ο Ιντζέ έδωσε και πάλι θάρρος στην αποδιοργανωμένη αντιπολίτευση, αλλά μέχρι εκεί. Χτες το βράδυ παρέμενε κρυμμένος ενώ ο Ερντογάν πανηγύριζε από μπαλκόνια, για να εμφανιστεί μόλις σήμερα το πρωί και να παραδεχτεί την ήττα του. Η αντιπολίτευση, και εδώ είναι το περίεργο, δεν είχε, κατ’ εμέ, πλάνο να διαχειριστεί την ήττα. Το μόνο καλό είναι ότι το κουρδικό κόμμα HDP, ξαναμπήκε στο Κοινοβούλιο, αλλά με όλη την ηγεσία του φυλακισμένη, δεν ξέρω τι ρόλο θα διαδραματίσει

• Τέλος, από σήμερα θα δούμε έναν ακόμα χειρότερο Ερντογάν. Καθόρισε ήδη το κλίμα όταν στις 3 τα ξημερώματα έβγαλε τον αγαπημένο του λόγο από το μπαλκόνι στην Άγκυρα και μίλησε για προδότες, άπληστους δυτικούς και πραξικοπηματίες που κρύβονται ακόμα. Με τις νέες υπερεξουσίες του, τις οθωμανικές του φαντασιώσεις, τον κομματικό του στρατό, την φιλία με τον Πούτιν, τον γερό-Μπαχτσελί στο πλευρό του και πολλούς άλλους παράγοντες σίγουρα η Τουρκία μπαίνει σε μία ακόμα σκοτεινότερη περίοδο. Χτες μπήκε η ταφόπλακα σε ό,τι τέλος πάντων ονομαζόταν δημοκρατία από το 1923 στη γειτονική χώρα. Και, η αντιπολίτευση, ξαναλέω, δεν στάθηκε στο ύψος των περιστάσεων. Λυπάμαι πραγματικά τα εκατομμύρια Τούρκων, ειδικά παιδιών της ηλικίας μου, που πίστεψαν σε μία αλλαγή και προδόθηκαν.

Και τώρα η φωτογραφία. Είναι από έναν φωτορεπόρτερ του πρακτορείου Anadolu από εκλογικό κέντρο στην επαρχία του Kahramanmaras στην νοτιοανατολική Τουρκία (εκεί παράγεται και ένα πεντανόστιμο παγωτό, το dondurma). Το Kahramanmaras έβγαλε με τα μπούνια Ρετζέπ και το σχεδόν 59 % των ψήφων πήγαν στο κόμμα AK. Για εμένα αυτή η φωτογραφία έχει έναν ισχυρό συμβολισμό: Η Τουρκία του Ρετζέπ, τυλιγμένη στομ εθνικισμό της, και υπό το άγρυπνο βλέμμα του Ατατούρκ, του οποίου οι μεταρρυθμίσεις πέρασαν και δεν ακούμπησαν τις μάζες της Ανατολίας, ψηφίζει την αυτοκαταστροφή της.

«Ναι, αλλά, επί Χούντας κοιμόμασταν με τα παράθυρα ανοιχτά»

Και άλλες κλισέ φράσεις όπως « Η Χούντα έκανε έργα, ένας Παπαδόπουλος μας χρειάζεται, τους είδαμε τους άλλους τους δημοκράτες, η Χούντα μείωσε το χρέος, ο Παπαδόπουλος δεν έκλεψε και πέθανε πάμπτωχος κλπ κλπ κλπ….». Αυτές οι φρασούλες ακούγονται all year around, αλλά ειδικά στην επέτειο του Πολυτεχνείου τις ανακαλύπτεις παντού: Twitter, Facebook comments, facebook posts και καρακιτσάτα photoshop μέτρησης pixels με το αυγό της 21ης Απριλίου σε ελληνόψυχες ιστοσελίδες. Υποστηρικτές της Χούντας υπάρχουν ακόμα και ζουν ανάμεσά μας. Δεν είναι μόνο εκείνος ο παππούς στον δεύτερο όροφο της πολυκατοικίας σου. Ούτε εκείνη η κυρία που κάνει παρέα με την γιαγιά σου. Είναι και ο 35ρης συνάδελφός σου στη δουλειά, ίσως και το παιδί που κάθεται δίπλα σου στη σχολή. Υμνητές του κυνικού Παττακού δεν βρίσκονται μόνο στη τρίτη ηλικία.

Κάποιοι βρίσκονται σε δημόσια αξιώματα. Μερικοί από αυτούς δικάζονται, άλλοι tweetάρουν. Για το τελευταίο πρέπει να έχεις ιδιόχειρη αφιέρωση από τον Παττακό και να κάνεις τηλεπωλήσεις γιλέκων (ονόματα δεν λέω, οικογένειες δεν θίγω). Αλλά ας αφήσουμε το ζητήματα του ποιοί βλέπουν με καλό μάτι την επταετία των Συνταγματαρχών και ας επικεντρωθούμε στο τι λένε. Οι κλισέ φράσεις στην αρχή του άρθρου, απόκρυψη ιστορικών στοιχείων, απώλεια μνήμης για το τι συνέβη το 1974 σε ένα νησί που λέγεται Κύπρος, συνειδητή άγνοια για την αμερικανική στάση στο απριλιανό πραξικόπημα, προσπάθεια απόδειξης ότι ολα τα προβλήματα του σήμερα θα λύνονταν με ένα νέο Γεώργιο Παπαδόπουλο είναι μερικά μόνο από αυτά που ξεστομίζουν οι νοσταλγοί των φαντασμάτων της ΕΑΤ ΕΣΑ. «Με δέσαν στα στενά και στους κανόνες», γράφει ο Μάνος Ελευθερίου στα Μαλαματένια Λόγια, «και ξημερώνοντας μέρα κακή τοξότες, φάλαγγες και λεγεώνες με πήραν και με βάλαν σε κλουβί». Το μόνο που οι άνθρωποι αυτοί κάνουν είναι να βάζουν την ίδια την δημόσια ιστορία της Ελλάδας σε κλουβί.

Φυσικά, η μνήμη του 1967 – 1974, των δεινών της Χούντας και της αντίστασης σε αυτή δεν κινδυνεύει μονάχα από τους νέο – χουντικούς παραχαράκτες της ιστορίας. Κινδυνεύει και από όσους καπηλεύονται την αντίσταση της περιόδου για λίγες ψήφους, από όσους έστησαν καριέρες πάνω στην εξέγερση του Πολυτεχνείου, από όσους κλείνουν με κουκούλες το Πολυτεχνείο (αλήθεια, δεν έχω δει φωτογραφία φοιτητή του 1973 με κουκούλα).

Για να συνοψίσω, βεβαίως, επί Χούντας κοιμόμασταν με ανοιχτά παράθυρα. Μόνο που:

Όταν ξυπνήσαμε και κοιτάξαμε έξω, έλειπε η μισή Κύπρος.

Όταν ξυπνήσαμε είχε θόρυβο και δεν ακούγαμε τις κραυγές του Μουστακλή όταν του έσπαγαν την καρωτίδα μαζί με δεκάδες άλλους, φρικτά βασανισμένους, στην ΕΑΤ ΕΣΑ.

Όταν ξυπνήσαμε, το δημόσιο χρέος της Ελλάδας είχε αυξηθεί και η Χούντα έκανε μπίζνες με φίλους και γνωστούς του ίδιου του καθεστώτος.

Όταν ξυπνήσαμε, κάποιοι προσπάθησαν να μας πείσουν ότι στο Πολυτεχνείο έγιναν όλα ειρηνικά. Άλλοι πάλι, προσπάθησαν να μας πείσουν ότι αντιστεκόνταν στη Χούντα και κατέθεταν μετά οδυρμών στεφάνια. Εμείς τους ψηφίσαμε.

Όταν ξυπνήσαμε, δεν μέναμε δίπλα σε θάλασσα προκειμένου να δούμε στο βάθος το θανατονήσι της Γυάρου.

Επί χούντας, όντως, πολλοί κοιμόντουσαν με ανοικτά παράθυρα. Ή καλύτερα, χωρίς να τους νοιάζει ποιός κατέλυσε τη δημοκρατία. Και επειδή μία ιστορική περίοδο πρέπει να την κρίνεις με τα δεδομένα του τότε και όχι του σήμερα, η στάση τους αυτή εξηγείται για μία Ελλάδα του 1960. Υπήρξε όμως και κόσμος που αντιστάθηκε, όπως ο Παναγούλης, αξιωματικοί σαν τον Μουστακλή, οι φοιτητές της Νομικής και του Πολυτεχνείου. Και η φράση «ναι, αλλά κοιμόμασταν με ανοιχτά παράθυρα» προσβάλλει την δική τους ιστορική μνήμη.